Historia Szczecina: od słowiańskiego grodu do metropolii nad Odrą
Żadne inne miasto w Polsce nie ma tak skomplikowanej historii — słowiańskie korzenie, dynastia Gryfitów, hanzeatycka potęga, pruski porządek i powrót do Polski w 1945 roku. Szczecin nigdy nie dał się zdefiniować przez jeden naród ani epokę — i to uczyniło go wyjątkowo otwartym.
Słowiańskie początki
Najstarsze ślady osadnictwa na terenie dzisiejszego Szczecina sięgają IX wieku — plemię Wolinian założyło umocnioną osadę na Wzgórzu Zamkowym, dominującym nad deltą Odry. Miejsce stopniowo rozrastało się z wioski w znaczący gród handlowy i rzemieślniczy.
Bolesław Krzywousty i chrzest miasta
Bolesław III Krzywousty podbił Szczecin i włączył go do Polski. Rok później biskup Otton z Bambergu przeprowadził chrystianizację mieszkańców, wprowadzając miasto w krąg zachodniego chrześcijaństwa.
Prawa miejskie i potęga Hanzy
Książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie w 1243 roku, otwierając epokę cechów rzemieślniczych i murów obronnych. W XIV wieku miasto przystąpiło do Hanzy, zyskując bezpośrednie kontakty handlowe z Hamburgiem, Lubeką, Gdańskiem i Rygą.
Złoty wiek Gryfitów
Przez niemal cztery stulecia Szczecin był stolicą Księstwa Pomorskiego rządzonego przez dynastię Gryfitów, która wzniosła gotycki, później renesansowy zamek — dziś główną wizytówkę miasta. Wygaśnięcie rodu w 1637 roku Pomorzanie tłumaczyli legendarną klątwą Sydonii von Borcke.
Pod berłem Hohenzollernów
Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej traktat westfalski z 1648 roku przyznał Szczecin Brandenburgii-Prusom. W 1806 roku uchodzącą za niezdobytą twierdzę zdobyto bez wystrzału — dzięki spektakularnemu blefowi francuskich huzarów gen. Lasalle'a.
Industrializacja i rozkwit
XIX wiek przyniósł dynamiczny wzrost: kolej do Berlina (1843), rozbudowę stoczni i portu, a populacja miasta wzrosła pięciokrotnie. Reprezentacyjna promenada Wały Chrobrego (wówczas Hakenterrasse) została ukończona w 1913 roku.
II wojna światowa
Jako Stettin, ważny port wojskowy III Rzeszy, miasto padło ofiarą alianckich nalotów — zniszczeniu uległo ponad 60% zabudowy śródmieścia. W marcu 1945 roku miasto zajęły wojska radzieckie.
Powrót do Polski i lata PRL
Konferencja poczdamska przyznała Szczecin Polsce. Miasto zasiedlili Polacy przesiedleni ze Lwowa, Kresów Wschodnich i Wielkopolski, tworząc unikalną, pozbawioną korzeni tożsamość szczecinian. Grudzień 1970 i stocznia „Warski” odegrały ważną rolę w historii polskiego oporu wobec komunizmu.
Nowoczesna metropolia
Transformacja gospodarcza, bliskość granicy z Niemcami i inwestycje zagraniczne uczyniły ze Szczecina centrum logistyki, turystyki i usług. Filharmonia, laureatka Nagrody Miesa van der Rohe 2015, symbolizuje dzisiejszy, otwarty na Europę Szczecin.
Historie, o których rzadko się mówi
Dwie carycie ze Szczecina
Przy dzisiejszej ul. Farnej 1 urodziła się w 1729 roku Zofia Fryderyka von Anhalt-Zerbst — późniejsza caryca Katarzyna II Wielka. Trzydzieści lat później, w tym samym mieście, przyszła na świat Zofia Dorota Wirtemberska, żona cara Pawła I.
Źródła: Landesarchiv Greifswald, Pommersches Landesmuseum
Turner szkicował Szczecin
W londyńskiej Tate Gallery znajduje się 17 szkiców Szczecina autorstwa Josepha Mallorda Williama Turnera, jednego z najwybitniejszych angielskich malarzy, wykonanych podczas podróży po Bałtyku w 1835 roku.
Jedno z najstarszych kin świata
Kino Pionier przy al. Wojska Polskiego działa nieprzerwanie od 1909 roku — a według odnalezionych dokumentów mogło wyświetlać filmy już w 1907 roku. To jedno z najdłużej działających kin świata w oryginalnej lokalizacji.
Miasto pod miastem
Pod Szczecinem rozciąga się gęsta sieć XIX-wiecznych bunkrów, sklepień piwnicznych i tuneli fortecznych — część udostępniona zwiedzającym, część wciąż nieodkryta.
Co historia zostawiła nam w darze
Gotyckie kościoły, pruski neogotyk, secesyjne kamienice i modernizm — Szczecin to żywe muzeum architektury.
Niemcy, Polacy, Słowianie, kupcy hanzeatyccy — Szczecin zawsze był miastem pogranicza i otwartości.
Trzykrotne niszczenie i odbudowa nauczyły miasto pragmatyzmu i zdolności do regeneracji.